ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ
ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ
ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ
ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ
ΙΣΤΙΟΣΕΛΙΔΕΣ
ΓΡΑΨΤΕ ΜΑΣ hellas@attac.org

ATTAC ΕΛΛΑΔΑ
Μαυροματαίων 2^α 10682 Αθήνα
Τηλ:8219855 - Fax:8228869

ΙΔΡΥΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

Το σεμινάριο πραγματοποιήθηκε στις 1, 3 και 4 Φεβρουαρίου στο Porto Alegre και επέτρεψε στο λατινοαμερικάνικο κοινό να γίνει κοινωνός και γνώστης των όρων της δημόσιας συζήτησης που διεξάγεται σχετικά με τη Φορολόγηση των Νομισματικών Συναλλαγών (ΦΝΣ) σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική, το λεγόμενο φόρο Tόμπιν. Επίσης, επέτρεψε στους Ευρωπαίους και στους Βορειοαμερικάνους να κατανοήσουν καλύτερα τα προβλήματα και τις ανησυχίες των λατινοαμερικάνων και έτσι να επιτευχθεί πρόοδος στον καθορισμό ενός από κοινού αποδεκτού σχεδίου.

Η πρώτη ημέρα ήταν αφιερωμένη στην έκθεση των βασικών αρχών της ΦΝΣ, καθώς και στις εξελίξεις των τελευταίων χρόνων, για την προσαρμογή της αρχικής πρότασης του James Tobin στις παρούσες συνθήκες της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Με αφετηρία την εισαγωγική παρουσίαση του Mark Weisbrot του Center for Economic and Policy Research (CEPR, USA - Κέντρο για την Οικονομία και την Πολιτική Έρευνα), ενός από τους εταίρους του ATTAC στις Η.Π.Α., στη συζήτηση τονίστηκαν τα ακόλουθα σημεία:

Μια ομάδα χωρών, για παράδειγμα η Mercosur (Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη), θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια περιφερειακή νομισματική ζώνη, όπως το αρχαίο ευρωπαϊκό νομισματικό σύστημα, που θα προστατεύεται από την κερδοσκοπία χάρις σε έναν μεταβλητό φόρο. Οι τιμές των νομισμάτων των τεσσάρων χωρών διακυμαίνονται κάθε μέρα στην αγορά συναλλάγματος σε σχέση με τα κύρια νομίσματα (δολάριο, ευρώ, γιεν). Μπορούμε, λοιπόν, να υπολογίσουμε το μέσο όρο των τιμών συναλλάγματος των νομισμάτων των χωρών της Mercosur για τους τελευταίους τρεις μήνες ώστε να προσδιορίσουμε έναν κανόνα αναφοράς.

Η πρόταση αυτή, που διατύπωσε ο γερμανός οικονομολόγος P.B. Spahn, θα μπορούσε να υλοποιηθεί από οποιαδήποτε ομάδα χωρών αποφασισμένη να εφαρμόσει τη ΦΝΣ για την προστασία των νομισμάτων τους από την κερδοσκοπία, όπως, λόγου χάρη, από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ασιατικές χώρες.

• Αυτή η πρόταση θα είχε επιτρέψει να αποφευχθεί η οικονομική κρίση που μαστίζει την Αργεντινή

Αυτή η κρίση είναι σύνθετη και εξηγείται με τη βοήθεια μεγάλου αριθμού δομικών παραγόντων, όπως η ελεύθερη εμπορική συναλλαγή, το άνοιγμα στις αλλοδαπές επενδύσεις, οι ιδιωτικοποιήσεις και οι πολιτικές των οικονομικών διευθετήσεων, επιβεβλημένων από το ΔΝΤ με τη συναίνεση των εγχώριων κυβερνήσεων.

Ο δημόσιος διάλογος επέτρεψε την εκτενή συζήτηση αυτών των προτάσεων. Μεγάλος αριθμός των παρευρισκόμενων αργεντινών εξέφρασε σκεπτικισμό, γεγονός που μπορεί να κατανοηθεί, εφόσον γι' αυτούς ο φόρος (ΦΝΣ) έρχεται πολύ αργά. Η οικονομική και κοινωνική καταστροφή έχει ήδη συντελεστεί. Η επείγουσα ανάγκη επιτάσσει προτάσεις για την έξοδο από την κρίση. Σ' αυτό το σημείο αγγίζουμε τις δυσκολίες που ενέχει κάθε πρόταση διεθνούς εμβέλειας με σκοπό την παρέμβαση και λύση συγκεκριμένων προβλημάτων. Η οικονομική και κοινωνική κατάσταση κάθε χώρας είναι διαφορετική και δεν εξελίσσεται με τον ίδιο ρυθμό. Όμως, η αργεντίνικη οικονομία θα πρέπει να ανοικοδομηθεί πάνω στα τωρινά ερείπια. Εάν θέλουμε να αποφύγουμε την εκ νέου και με τραγικό τρόπο επανάληψη της ιστορίας, θα πρέπει να επανακτήσουμε τον έλεγχο των εθνικών οικονομικών κυκλωμάτων και να ξανακατακτήσουμε την εθνική κυριαρχία σε επίπεδο νομίσματος. Επομένως, ο ΦΝΣ μπορεί να αποδειχθεί ένα πολύτιμο εργαλείο.

Η δεύτερη συνεδρίαση του σεμιναρίου ήταν αφιερωμένη στη διερεύνηση των πιθανοτήτων της πρακτικής υλοποίησης του ΦΝΣ από μια αρχική ομάδα χωρών, για τους θεσμούς που μπορεί να λειτουργήσουν για τη συλλογή του φόρου και στον τρόπο αναδιανομής των εσόδων από αυτόν τον φόρο. Ο Steve Tibett (του War on Want, Μεγάλη Βρετανία) και ο Heikki Potomakki (NGLS, Φιλανδία) παρουσίασαν ο καθένας τη δική του αντίληψη σχετικά με τα παραπάνω ζητήματα.

Ο Steve Tibett παρουσίασε τους στόχους και τις αρχές που θα έπρεπε να υιοθετήσει ένας διεθνής οργανισμός επιφορτισμένος με τη διαχείριση του ΦΝΣ. Αυτή η απόπειρα μας επιτρέπει να δούμε συγκεκριμένα, αν κάποιος από τους ήδη υπάρχοντες διεθνείς θεσμούς (βλ. οργανισμούς), μπορεί να επιλεγεί ως αρμόδιος για τη διαχείριση του ΦΝΣ. Όσον αφορά τους στόχους, ο οργανισμός θα πρέπει να είναι ικανός να συλλέγει το φόρο σε εθνικό επίπεδο και σε διεθνή κλίμακα και να μπορεί να αναδιανέμει τα έσοδα στο πλαίσιο μιας διεθνούς συνθήκης που θα επιτρέπει την υπαγωγή σε έναν φορολογικό κώδικα και να μπορεί να επιλύει τις προστριβές.

Ο Heikki Potomakki παρουσίασε ένα πλήρες σχέδιο νόμου για την υλοποίηση του ΦΝΣ το οποίο θα μπορούσε να υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή όποια άλλη ομάδα χωρών, με δυνατότητα συνεχούς διεύρυνσης. Ένα μέρος των εσόδων θα παρέμενε στις χώρες που συλλέγουν το φόρο, συμπεριλαμβανομένων και των πλουσίων χωρών. Περίπου το 80% των εισπράξεων θα πηγαίνουν στις αναπτυσσόμενες χώρες. Ο επιφορτισμένος με τη διαχείριση του φόρου οργανισμός θα απαρτίζεται από ένα συμβούλιο κατ' εικόνα του Συμβουλίου της Ευρώπης, το οποίο θα αποτελείται από αντιπροσώπους των κρατών και από μια Δημοκρατική Συνέλευση κατ' εικόνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αλλά εφοδιασμένη με πολύ πιο σημαντικές εξουσίες. Πράγματι, ενώ το συμβούλιο θα κατάρτιζε τον προϋπολογισμό του οργανισμού με βάση τις εισφορές από το φόρο και θα πρότεινε την κατανομή των δαπανών, η Δημοκρατική Συνέλευση θα μπορούσε να τον βελτιώσει ή να τον τροποποιήσει και στη συνέχεια να τον ψηφίσει. Αυτή η Συνέλευση θα συμπεριλάμβανε τους αντιπροσώπους των κοινοβουλίων, των Μη-Κυβερνητικών Οργανώσεων και των συνδικάτων. Για τις δύο οντότητες, ο Potommaki προτείνει να ρυθμιστεί αναλογικά το δικαίωμα ψήφου, σύμφωνα με το μέγεθος της χώρας. Μια μεγάλη χώρα όπως η Βραζιλία θα είχε το δικαίωμα τριών ψήφων, μια μεσαίου μεγέθους χώρα όπως η Αργεντινή θα είχε δύο ψήφους, ενώ η Παραγουάη μία. Όλες οι χώρες θα ήταν αποδεκτές είτε έχουν δημοκρατία είτε όχι. Μια ρύθμιση με κανονιστική ισχύ θα εξασφάλιζε την απόλυτη πλειοψηφία των χωρών του Νότου.

Όσο για τους αντιπροσώπους της " κοινωνίας των πολιτών ", θα επιλέγονταν καταρχήν σύμφωνα με κριτήρια που μέλλει να καθορίσουμε, έτσι ώστε να απομονώσουμε τους πλασματικούς οργανισμούς και τις κλίκες, και θα ορίζονταν με κλήρο, διότι αυτή η ρύθμιση απαιτεί τη μικρότερη δυνατή διαιτησία. Ένας δεσμός θα εγκαθιδρυόταν με τον ΟΗΕ, με την προϋπόθεση ότι αυτή η σχέση θα μεταρρυθμιζόταν ώστε να αποφευχθεί ο παρεμβατισμός των μεγάλων δυνάμεων, ιδίως από την πλευρά των ΗΠΑ, που δεν θα θελήσουν να εφαρμόσουν το φόρο.

Η τρίτη συνεδρίαση ήταν αφιερωμένη στη χρησιμοποίηση των εσόδων του φόρου, γεγονός που οδήγησε αναπόφευκτα σε μερική επανάληψη της συζήτησης που είχε γίνει την προηγουμένη. Ο διάλογος άνοιξε με μια παρουσίαση του Bruno Jetin, της επιστημονικής επιτροπής του ATTAC Γαλλίας. Είχε σαν αντικείμενο την ανάδειξη της δυνατότητας συμβολής του φόρου στη χρηματοδότηση της ανάπτυξης. Πρώτα αναφέρθηκε στην αναγκαιότητα κάποιων αρχών:

1. Ο ΦΝΣ και οι άλλοι παγκόσμιοι φόροι, όπως ο φόρος για τη διοξίνη του άνθρακα και άλλοι επίσης παγκόσμιοι οικολογικοί φόροι, δεν πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα την απαλλαγή των πλουσίων χωρών από την υποχρέωσή τους να διαθέτουν το 0,7% του ΑΕΠ τους για το δημόσιο συμφέρον και την ανάπτυξη. Η βοήθεια των πλουσίων χωρών για την ανάπτυξη πρέπει να είναι η κύρια πηγή χρηματοδότησής της, αφού είναι το μόνο μέσον παροχής σταθερής χρηματοδότησης που δεν εξαρτάται από τις διακυμάνσεις του όγκου των χρηματιστικών συναλλαγών, όπως στην περίπτωση του ΦΝΣ.
2. Ο ΦΝΣ και οι άλλοι παγκόσμιοι φόροι δεν πρέπει να επιτρέψουν στους φανατικούς νεοφιλελεύθερους να ικανοποιήσουν την εμμονή τους για μείωση των εθνικών φόρων τόσο επί των κερδών όσο και επί των χρηματιστικών και οικογενειακών εισοδημάτων. Οι εθνικές φορολογικές εισπράξεις δεν αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 26% του ΑΕΠ των πλούσιων χωρών, το 19% του ΑΕΠ των μεσαίων χωρών και το 9% του ΑΕΠ των φτωχών χωρών. Η ανικανότητα και η απουσία πολιτικής βούλησης των κυβερνήσεων της Αργεντινής ως προς τη φορολόγηση των εθνικών και των πολυεθνικών επιχειρήσεων καθώς και της αργεντίνικης αστικής τάξης που τοποθετεί την περιουσία της στο Μαϊάμι, είναι μια από τις μεγαλύτερες αιτίες της φορολογικής χρεοκοπίας της Αργεντινής.
3. Το χρέος των αναπτυσσόμενων χωρών πρέπει με απλό και ξεκάθαρο τρόπο να ακυρωθεί, γεγονός που θα απαλλάξει τις χώρες αυτές από το να πληρώνουν 300 δισεκ. δολάρια το χρόνο στις πλούσιες χώρες (βλ. συμβολή του CADTM στο 2^ο Παγκόσμιο Κοινωνικό Forum).
4. Οι κοινωνικές δαπάνες πρέπει να ωφελούν τους πιο φτωχούς προκειμένου να επιτευχθεί η μείωση των εισοδηματικών ανισοτήτων και των διακρίσεων. Στο Νεπάλ το 41% των ανδρών ξέρουν να διαβάζουν και να γράφουν, αλλά από τον γυναικείο πληθυσμό μόνο το 14%. Όμως, η αναλογία των κοριτσιών και των γυναικών που δεν πήγαν ποτέ σχολείο ανέρχεται στο 85% ανάμεσα στο 20% των πιο φτωχών χωρών, έναντι του 54% μεταξύ του 20% των πιο πλούσιων.

1. Οι εν δυνάμει πηγές χρηματοδότησης της ανάπτυξης:

• Εάν οι 22 πλούσιες χώρες αφιέρωναν το 0,7% του ΑΕΠ τους για την επικουρική βοήθεια της ανάπτυξης, αυτή θα περνούσε από τα 54 σημερινά δισεκ. δολάρια στα 156 δισεκ. δολάρια. Θα αποδεσμευόντουσαν έτσι 100 δισεκ. δολάρια επιπλέον.
• Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, ένας ΦΝΣ της τάξης του 0,1% επί των 120 δισεκ. νομισματικών συναλλαγών που παρατηρήθηκαν κατά τη διάρκεια του 2001, θα απέδιδε 116 δισεκ. δολάρια, με βάση την αξία των αρχικών συναλλαγών του 0,1% και την ελαστικότητα μεγέθους 0,5 (αυτό σημαίνει ότι ένας φόρος 0,1% διπλασιάζει το κόστος της συναλλαγής και οδηγεί σε ελάττωση κατά το ήμισυ του όγκου συναλλαγών), λαμβάνοντας υπόψη την απαλλαγή των επίσημων συναλλαγών και μια φοροδιαφυγή της τάξης του 50%. Πρόκειται, μάλλον, για μια υπόθεση εκούσια απαισιόδοξη. Ας συγκρατήσουμε ότι θα έχουμε σαν έσοδα 100 δισεκ. δολάρια κατά μέσον όρο.
• Με βάση ένα τεχνικό υπόμνημα του ΟΗΕ που δημοσιεύτηκε στο πλαίσιο των επίσημων διαπραγματεύσεων για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης (σύνοδος κορυφής Μοντερέυ), ένας φόρος για την διοξίνη του άνθρακα θα απέφερε 120 δισεκ. δολάρια. Εμείς, ας το στρογγυλέψουμε στα 100 δισεκ. δολάρια.

Συνολικά, έχουμε 300 δισεκ. δολάρια διαθέσιμα για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης. Ας αντιπαραβάλλουμε αυτά τα δεδομένα με το κόστος των στόχων ανάπτυξης της χιλιετηρίδας που υιοθέτησαν οι αρχηγοί των κρατών και οι κυβερνήσεις τον Σεπτέμβρη του 2000 στον ΟΗΕ.

1. Το κόστος της χρηματοδότησης της ανάπτυξης

Οι διαθέσιμες πηγές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να χρηματοδοτήσουν διεθνή προγράμματα κοινού ενδιαφέροντος και εθνικά προγράμματα ανάπτυξης.

• Τα διεθνή προγράμματα.

Αυτά αφορούν τα βασικά αγαθά της ανθρωπότητας που ο ΟΗΕ προτιμά να ονομάζει από το 1999 " δημόσια συλλογικά αγαθά", γιατί αυτός ο καινούργιος όρος ταιριάζει καλύτερα με το σχέδιο γενικής συμφωνίας για τις υπηρεσίες (AGCS) του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου που η Διεθνής Τράπεζα έφερε πάλι στην επιφάνεια, επειδή ορισμένα "δημόσια συλλογικά αγαθά" θα μπορούσαν να διατίθενται από τις πολυεθνικές εταιρείες, όχι βέβαια στους πιο φτωχούς, αλλά σ' εκείνους που μπορούν να τα πληρώσουν. Αυτά τα βασικά αγαθά της ανθρωπότητας αφορούν την προστασία της φύσης, των φυσικών πόρων, του καθαρού αέρα, του νερού, της διεθνούς πολιτιστικής κληρονομιάς, την πρόληψη και την εξαφάνιση παγκόσμιων επιδημιών, την ειρήνη, τη διεθνή αλληλεγγύη σε περίπτωση πανανθρώπινων κρίσεων και γενικά κάθε φαινόμενο που ξεπερνά τα εθνικά σύνορα και έχει επιπτώσεις θετικές ή αρνητικές στον παγκόσμιο πληθυσμό.

Μπορούμε, έτσι, να υποστηρίξουμε ότι ο έλεγχος των κεφαλαίων, στο μέτρο που εμποδίζει οικονομικές κρίσεις με διεθνείς αντανακλάσεις, είναι ένα από τα βασικά αγαθά. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, περίπου 15% της Δημόσιας Βοήθειας για την Ανάπτυξη (ΔΒΑ), δηλαδή περίπου 5 δισεκ. δολάρια πηγαίνει τώρα στα "δημόσια συλλογικά αγαθά". Θα έπρεπε να ξοδεύονται τουλάχιστον 20 δισεκ. δολάρια μόνο για την υγεία και το περιβάλλον, που η ΔΒΑ δεν διαθέτει. Η επείγουσα ανθρωπιστική βοήθεια έχει ανάγκη από 10 δισεκ. δολάρια το χρόνο έναντι των 5 που δίνονται σήμερα. Συνολικά, η χρηματοδότηση διεθνών προγραμμάτων θα κοστίσει 30 δισεκατομμύρια.

• Τα εθνικά προγράμματα.

Για να σχηματίσουμε μια ιδέα πόσο κοστίζει η ικανοποίηση του ελάχιστου των ανθρώπινων αναγκών μπορούμε ν' αναφερθούμε στις μελέτες που έγιναν από το PNUD και τη UNICEF και αφορούν σε παγκόσμιο επίπεδο την πρόσβαση στις βασικές κοινωνικές υπηρεσίες καθώς και το κόστος της μείωσης στο ήμισυ της έσχατης ένδειας (το δισεκατομμύριο των ατόμων που έχουν εισόδημα μικρότερο από ένα δολάριο την ημέρα). Αυτοί οι δυο στόχοι συνιστούν σήμερα τους αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας που πρέπει να πραγματοποιηθούν μέχρι το 2015. Θα χρειαστούν 80 δισεκ. δολάρια επιπλέον το χρόνο. Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη της Διεθνούς Τράπεζας, η μείωση στο μισό της έσχατης ένδειας θα κοστίσει 35 δισεκ. δολάρια το χρόνο. Αν υποθέσουμε ότι η μείωση της ένδειας θα επιτρέψει στους πληθυσμούς που τους αφορά να έχουν μια προοδευτική πρόσβαση στις βασικές κοινωνικές υπηρεσίες, η Διεθνής Τράπεζα καταλήγει σε ένα κόστος 54 δισεκ. δολαρίων επιπλέον, για να φτάσει τους στόχους της ανάπτυξης μέχρι το 2015. Χωρίς αυτήν την υποθετική περίπτωση, το κόστος σύμφωνα με τη Διεθνή Τράπεζα, είναι πάλι περίπου 80 δισεκ. για παγκόσμια πρόσβαση στις βασικές κοινωνικές υπηρεσίες. Ας συγκρατήσουμε αυτό το τελευταίο νούμερο για τη χρηματοδότηση των εθνικών προγραμμάτων. Συνολικά, το κόστος της χρηματοδότησης των προγραμμάτων, εθνικών και διεθνών, είναι: 20+10+80=110 δισεκ. δολάρια που θα τα συγκρίνετε με τις δυνητικές εισπράξεις των 300 δισεκ. δολαρίων.

3. Τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε από αυτούς τους αριθμούς;

1. Η Δημόσια Βοήθεια για την Ανάπτυξη (ΔΒΑ) που ανέρχεται στο 0,7% του ΑΕΠ των πλούσιων χωρών, φτάνει από μόνη της για να χρηματοδοτήσει τους "στόχους ανάπτυξης της χιλιετίας". Ακόμα και αν δεν υπήρχε θα αρκούσε ο φόρος στις νομισματικές συναλλαγές ή ο φόρος στο διοξείδιο του άνθρακα.

Υπενθυμίζουμε πως πρόκειται για τη μείωση κατά 50% της έσχατης ένδειας και για τη γενική πρόσβαση στις βασικές κοινωνικές παροχές.

Αυτό σημαίνει πως αν δυο από τις τρεις πηγές χρηματοδότησης ή, ακόμα καλύτερα, αν ενώνονταν και οι τρεις, θα ήταν δυνατό να ξεπεραστούν οι "στόχοι ανάπτυξης της χιλιετίας" εξαφανίζοντας εντελώς την έσχατη ένδεια καθώς και τη λιγότερο έσχατη (να είναι κανείς πολύ φτωχός ακόμα κι αν κερδίζει 5 δολάρια την ημέρα). Θα μπορούσαν ακόμα να χρηματοδοτηθούν πλήρεις κοινωνικές παροχές και όχι μόνον οι στοιχειώδεις (π.χ. πραγματική εκπαίδευση και όχι μόνον εκμάθηση της αλφαβήτα από αναλφάβητους ενήλικες, που περιλαμβάνεται στους "αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας"). Εννοείται πως η ανάπτυξη δεν περιορίζεται μόνο στο πρόβλημα της χρηματοδότησης. Είναι πριν απ' όλα θέμα σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων καθώς και των κοινωνικών δικαιωμάτων που μόνον οι τοπικές κινητοποιήσεις μπορούν να κάνουν πράξη. Ωστόσο, το χρήμα μετράει. Αν θέλουμε να καταπολεμήσουμε την παιδική εργασία, θα πρέπει να παραχωρήσουμε ένα ελάχιστο εισόδημα στις οικογένειες που εξαρτώνται από την εργασία των παιδιών για να επιβιώσουν, ιδιαίτερα στην περίπτωση που η υγεία των γονιών και η ικανότητά τους για εργασία είναι μειωμένη. Στη συνέχεια θα πρέπει να χτίσουμε σχολεία ή να εξοπλίσουμε αυτά που υπάρχουν και να πληρώσουμε το διδακτικό προσωπικό.

Σε τι λοιπόν μπορούν να χρησιμεύσουν τα έσοδα από το φόρο των νομισματικών συναλλαγών;

Σε περίπτωση απουσίας της ΔΒΑ σε ποσοστό 0,7%, τα έσοδα του ΦΝΣ μπορούν να χρησιμεύσουν στη χρηματοδότηση των "στόχων ανάπτυξης της χιλιετίας", στο μέτρο που αφορούν τους πιο φτωχούς, πράγμα που προϋποθέτει πως οι ενδιαφερόμενοι πληθυσμοί θα έχουν κάποιο λόγο να εκφέρουν κατά τον προσδιορισμό αλλά και την πραγματοποίηση των στόχων.

Αν η ΔΒΑ φτάνει στο 0,7%, τα έσοδα από το ΦΝΣ θα έρθουν ως συμπλήρωμα και μπορούν να χρησιμεύσουν για χρηματοδότηση των έκτακτων κοινωνικών και οικολογικών αναγκών. Πώς να αποφασίσουμε για τον προορισμό τους; Μόνον ένας καινούργιος διεθνής θεσμός επιφορτισμένος να συγκεντρώνει και να διανέμει τα έσοδα του ΦΝΣ μπορεί να το αναλάβει. Κατά τη γνώμη μας θα έπρεπε όχι μόνο να ικανοποιεί τις αρχές που διατύπωσε ο Steve Tibett αλλά και να προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στη δημοκρατία, όχι μόνον όσον αφορά τη λειτουργία του θεσμού, αλλά κυρίως όσον αφορά τα κριτήρια διάθεσης των χρημάτων. Κάθε χώρα θα μπορούσε να παίρνει ένα μέρος από τα έσοδα του φόρου ανάλογα με τον πληθυσμό της, αλλά και σε σχέση με άλλα κριτήρια, όπως "ο δείκτης της ανθρωπιστικής ανάπτυξης" του προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (PNUD), υπό τον όρο της βελτίωσης αυτού του προγράμματος, έτσι ώστε να καταγράφει καλύτερα τις ανισότητες μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η ιδέα είναι πως όσο πιο κάτω είναι τοποθετημένη μια χώρα στο "δείκτη της ανθρωπιστικής ανάπτυξης", θα παίρνει τόσο μεγαλύτερο μέρος από τα έσοδα του φόρου. Θα έπρεπε, επίσης, να προβλεφθεί μια μέθοδος που να λαβαίνει υπόψη τις προόδους που έχουν συντελεστεί σε μια χώρα στον οικολογικό και τον κοινωνικό τομέα. Όσο μεγαλύτερη πρόοδο θα κάνει μια χώρα στην εξάλειψη των ανισοτήτων τόσο μεγαλύτερο ποσό θα παίρνει. Οι χώρες που παρά τις χρηματοδοτήσεις δεν θα πραγματοποιούν καμία πρόοδο θα βλέπουν τη χρηματοδότησή τους να ελαττώνεται.

Αν υπάρχει σύμπτωση απόψεων με την πρόταση του Potommaki για εκτελεστικό συμβούλιο και για δημοκρατική συνέλευση όπου οι εκπρόσωποι των χωρών του Νότου θα είχαν την πλειοψηφία, δεν συμβαίνει το ίδιο όσον αφορά τη συμμετοχή όλων των χωρών, όποια κι αν είναι η φύση των κυβερνήσεών τους. Η διαφάνεια και η δημοκρατία είναι ο μόνος τρόπος να εξασφαλιστεί ότι οι εισπράξεις θα προορίζονται για σκοπούς κοινωνικούς και οικολογικούς. Έτσι, σε κάθε χώρα η ακριβής χρήση των εσόδων θα μπορούσε να καθοριστεί με δημοψήφισμα, με τη μέθοδο του συμμετοχικού ταμείου. Τα πολιτικά κόμματα και οι εκλεγμένοι θα μπορούσαν να παίζουν κάποιο ρόλο στον προσδιορισμό των προτεραιοτήτων. Για παράδειγμα, στη διάρκεια του δεύτερου Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ είχε οργανωθεί μια συμβολική ψηφοφορία για να επιλεγεί ανάμεσα σε πιθανές επιλογές η χρήση των εσόδων που προέρχονται από την απαγόρευση της πώλησης όπλων. Θα μπορούσε να γίνει το ίδιο με τις εισπράξεις του ΦΝΣ. Κι άλλες μέθοδοι είναι δυνατό να εφαρμοστούν στο εσωτερικό κάθε χώρας σε σχέση με τις προτιμήσεις και τις παραδόσεις της. Οι πόροι που θα κατανεμηθούν σε κάθε κράτος μπορούν στη συνέχεια να αποκεντρωθούν σε επίπεδο επαρχίας ή σε επίπεδο δήμου και να γίνουν αντικείμενο δημοψηφίσματος στο συγκεκριμένο επίπεδο. Όλοι οι συνδυασμοί ανάμεσα σε εθνικό και τοπικό επίπεδο μπορούν να εξεταστούν. Τα δημοψηφίσματα μπορούν να οργανωθούν από την ίδια την ενδιαφερόμενη χώρα ή από ένα εθνικό παράρτημα του διεθνούς οργανισμού που έχει επιφορτιστεί με την είσπραξη και τη διανομή των εσόδων του ΦΝΣ.

Αυτό το μοντέλο, που είναι εμπνευσμένο από τη μεθοδολογία του Συμμετοχικού Ταμείου που δοκιμάστηκε στο Πόρτο Αλέγκρε και στο κράτος του Ρίο Γκράντε ντο Σουλ, ενισχύει αποφασιστικά τη Δημοκρατία. Ο διεθνής οργανισμός που θα είναι υπεύθυνος για τη συλλογή και αναδιανομή του ΦΝΣ, δεν θα δέχεται στους κόλπους του παρά μόνο εκπροσώπους κυβερνήσεων που σέβονται τη διεθνή διακήρυξη του ΟΗΕ για τα δικαιώματα του ανθρώπου και τους βασικούς κανόνες της εργασίας, όπως έχουν προσδιοριστεί από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας. Ο απόλυτος σεβασμός αυτών των δικαιωμάτων μπορεί να εκτιμηθεί με βάση τις εκθέσεις οργανώσεων όπως η Διεθνής Ομοσπονδία για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (FIDH), η Διεθνής Αμνηστία, οι Ρεπόρτερς χωρίς Σύνορα, κ.ά., ακόμα και η Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Ο.Η.Ε.

Δεν μπορούμε να φανταστούμε με ποιον τρόπο οι δικτατορίες θα σεβαστούν τους δημοκρατικούς κανόνες που είναι απαραίτητοι ώστε το προϊόν του ΦΝΣ να αξιοποιηθεί χρήσιμα.

Συμπερασματικά, η συμμετοχή ή όχι μιας χώρας στο διεθνή οργανισμό θα είναι αντικείμενο εκτίμησης των εκπροσώπων των συνδικάτων και των ανεξάρτητων Μ.Κ.Ο. της ενδιαφερόμενης χώρας. Αν δεν υπάρχουν αυτές οι προϋποθέσεις, τα χρήματα που προορίζονται για κάποια χώρα που δεν σέβεται τη δημοκρατία ούτε στο ελάχιστο ούτως ώστε να επιτραπεί στους πολίτες της να χρηματοδοτηθούν, θα κατατίθενται σε κλειστό λογαριασμό. Θα είναι διαθέσιμα, μόλις ένα ελάχιστο δημοκρατικών δικαιωμάτων γίνει σεβαστό. Αυτή η αντίληψη της ανακατανομής των πόρων που τοποθετεί στο κέντρο τη δημοκρατία είναι ίσως η πιο ουτοπική, αλλά είναι και η μόνη που λαμβάνει υπόψη της τα θέματα που τέθηκαν στη διάρκεια του ανοιχτού διαλόγου.

Πραγματικά, οι προτεραιότητες και οι αντιλήψεις δεν είναι ίδιες στις χώρες του Βορρά και του Νότου όσον αφορά π.χ την οικολογία. Το περιεχόμενο της κοινωνικής πολιτικής που χρηματοδοτείται από τους διεθνείς οργανισμούς ορίζεται συχνά χωρίς να ζητηθεί η γνώμη των ενδιαφερόμενων πληθυσμών και επιβάλλεται "εκ των άνω".

Μια γυναίκα από τους συμμετέχοντες με καταγωγή από το Βορρά της Αργεντινής, μας κατήγγειλε πως η Διεθνής Τράπεζα επιβάλλει στους Αργεντινούς αυτής της περιοχής εκπαιδευτικά προγράμματα που έχουν σχεδιαστεί για νέους αφρικανούς. Ένας βραζιλιάνος μας υπενθύμισε τη σοβαρότητα των πελατειακών σχέσεων μέσα στα τοπικά πολιτικά συστήματα, κάτι που καθιστά μια αναδιανομή και μια ειδικά σχεδιασμένη χρήση των πόρων δυσχερή. Τέλος, κάποιος που εργάζεται στην κατασκευή προγραμμάτων για τα δημόσια έργα της πόλης του Πόρτο Αλέγκρε, υπογράμμισε τις δυσκολίες που συνάντησαν με τη Διεθνή Τράπεζα, εξαιτίας των όρων που εκείνη επέβαλε προκειμένου να χορηγήσει τις χρηματοδοτήσεις. Μήπως υπάρχει κίνδυνος τα έσοδα του ΦΝΣ να υπαχθούν σε κριτήρια πολύ αυστηρά που δεν θα ανταποκρίνονται στις προτεραιότητες όπως προσδιορίστηκαν στην τοπική κλίμακα;

Σε όλες αυτές τις ερωτήσεις δεν υπάρχουν τελικές απαντήσεις. Είναι αδύνατο να προβλεφθεί από πριν η λύση σε όλα τα προβλήματα και πολύ περισσότερο σ' εκείνα που ούτε υποψιαζόμαστε ακόμα. Μα το ίδιο δεν συμβαίνει κάθε φορά που ψάχνουμε για ν' αλλάξουμε την κατάσταση των πραγμάτων;

Μπορούμε να απαιτήσουμε προκαταβολικά από το ΦΝΣ, όπως και από οποιαδήποτε πρόταση, όλες τις εγγυήσεις που θα εξασφαλίζουν την επιτυχία; Η εμπειρία από τα λάθη όσον αφορά τη βοήθεια για την ανάπτυξη θα είναι τουλάχιστον χρήσιμη, γιατί θα ξέρουμε τι δεν πρέπει να κάνουμε. Εξάλλου, η ΦΝΣ δεν θα γεννηθεί παρά μόνο στη βάση μιας πολιτικής νίκης ενάντια στη φιλελευθεροποίηση που θα κάνει δυνατή τη διεύρυνση της δημοκρατίας. Γι' αυτό ο προσδιορισμός των τοπικών προτεραιοτήτων, το περιεχόμενο της πολιτικής που αφορά την οικολογία, την εκπαίδευση, την υγεία και κάθε τι άλλο, θα μπορέσουν να γίνουν αντικείμενο καινούργιων σκέψεων και αποφάσεων σε συνθήκες πολύ πιο ευνοϊκές από τις σημερινές.

Όπως μπορεί κανείς να κρίνει, το σεμινάριο για το ΦΝΣ και τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης δεν μπορούσε να καταλήξει σε τελικά συμπεράσματα. Όμως, του αξίζει τουλάχιστον έπαινος που θα δώσει αφορμή σε μια πλούσια συζήτηση η οποία θα αρχίσει αμέσως τώρα.

Οι προτεινόμενες επιλογές είναι οι παρακάτω: εξάλειψη της πείνας, φροντίδα των θυμάτων πολέμου, αποτελεσματική θεραπεία από το AIDS, ξερίζωμα του αναλφαβητισμού, εξάλειψη της παιδικής εργασίας, μετατροπή της πολεμικής βιομηχανίας. Θα μπορούσε κάποιος να προτείνει συμπληρωματικές επιλογές. Για τον προσδιορισμό της σειράς προτεραιότητας κάθε θέμα που μπαίνει σε ψηφοφορία παίρνει βαθμούς σύμφωνα με τα παρακάτω κριτήρια:

πρώτη επιλογή = 3 βαθμοί

δεύτερη επιλογή = 2 βαθμοί

Τρίτη επιλογή = 1 βαθμός

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ
ΕΠΙΤΡΟΠΕΣ
ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ
ΜΕΛΗ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ
ΣΥΜΜΑΧΟΙ
ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ
ΔΙΚΤΥΑ ΦΙΛΩΝ
SPONSORS