του Ηλία Ιωακείμογλου

Η αστάθεια και οι διαδοχικές κρίσεις στις αγορές χρήματος και κεφαλαίου, καθώς και η αποσταθεροποίηση μιας σειράς εθνικών οικονομιών (εκ των οποίων η πιο πρόσφατη είναι η Αργεντινή) σχετίζονται με την παγκοσμιοποίηση του χρηματιστικού κεφαλαίου. Ωστόσο, οι εν λόγω κρίσεις, τις οποίες οι κυβερνήσεις και οι διεθνείς οργανισμοί παρουσιάζουν συνήθως ως γεγονός ανεξάρτητο από την οικονομική πολιτική, ως φαινόμενο που υπερβαίνει τις δυνάμεις τους και τους επιβάλλεται από έξω, είναι κρίσεις που σχετίζονται άμεσα με την ίδια την οικονομική πολιτική του νέο-φιλελευθερισμού. Οι νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις δημιούργησαν την χρηματιστική παγκοσμιοποίηση και ο νέο-φιλελευθερισμός είναι η μοναδική πολιτική που ασκείται στα πλαίσιά της. Η κρίση στην Αργεντινή οφείλεται στην νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση και όχι στην παγκοσμιοποίηση εν γένει, οφείλεται στον συνδυασμό της ελεύθερης διακίνησης κεφαλαίων με την οικονομική πολιτική που ασκήθηκε. Σε τι συνίσταται όμως η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση σε τελευταία ανάλυση ; Εάν δηλαδή προσπαθήσουμε να δούμε πίσω από τον πολύπλοκο μηχανισμό της οικονομικής πολιτικής και της διακίνησης κεφαλαίων, ποια είναι η «καρδιά» αυτού του μηχανισμού;

Η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση εγκαθίδρυσε σε πλανητική κλίμακα ένα νέο καθεστώς ρύθμισης των οικονομικών εντάσεων μεταξύ των επιχειρήσεων και των εργαζομένων, μεταξύ του κεφαλαίου και της εργασίας: ενώ παλιότερα αυτές οι εντάσεις λύνονταν με τις μεταβολές στις τιμές (δηλαδή με τον πληθωρισμό), στο νέο καθεστώς ρύθμισης λύνονται μέσω μεταβολών στην παραγωγή, στην απασχόληση, στην ανεργία και στους μισθούς. Ας το δούμε αυτό αναλυτικότερα:

Αυτά όμως άλλαξαν στο καθεστώς των ελεύθερων διεθνών κινήσεων κεφαλαίου : Τώρα, ο μισθός καθορίζεται στην αγορά εργασίας με βάση τον μισθό αναφοράς, όπως και πρώτα. Οι επιχειρήσεις, όμως, έχουν ως κέρδος αναφοράς (ως εναλλακτικό όφελος, ως «κανονικό» κέρδος) τις υψηλές αποδόσεις στις παγκόσμιες χρηματιστικές αγορές. Η απαίτηση του κάθε εθνικού κεφαλαίου δεν καθορίζεται λοιπόν στα στενά εθνικά πλαίσια, αλλά ευθυγραμμίζεται με την υψηλότερη δυνατή κερδοφορία που μπορεί να προσφέρει η «επένδυση» στις παγκόσμιες χρηματιστικές αγορές. Εάν μάλιστα αυτό το «κανονικό» κέρδος, το οποίο είναι συνήθως υψηλότερο από αυτό που προσδιοριζόταν παλιότερα στα εθνικά πλαίσια, δεν είναι συμβατό με τον «δίκαιο μισθό» που διεκδικούν οι εργαζόμενοι, τότε, οι επιχειρήσεις μειώνουν την απασχόληση και η ανεργία γίνεται η μεταβλητή ρύθμισης των ασύμβατων απαιτήσεων του κεφαλαίου και της εργασίας επί του προϊόντος. Ενώ δηλαδή στο καθεστώς ελεγχόμενων διεθνών κινήσεων κεφαλαίου που ίσχυε παλιότερα, δινόταν με τον πληθωρισμό μια «βελούδινη» λύση στις διαφορές κεφαλαίου και εργασίας που αναπτύσσονταν γύρω από την διανομή του προϊόντος, τώρα δίνεται μια «πολεμική» λύση που είναι η ολομέτωπη επίθεση ενάντια στις ρυθμίσεις της αγοράς εργασίας που προστατεύουν τους εργαζόμενους, ενάντια στους μισθούς (όχι με την διάβρωση της αγοραστικής τους δύναμης από τον πληθωρισμό, αλλά με απευθείας μείωσή τους), ενάντια στο δικαίωμα στην εργασία.

Υπάρχει και χειρότερο: Η νέο-φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση εγκαθιστά έναν μηχανισμό που επιβλέπει την αποφασιστικότητα με την οποία οι κυρίαρχες τάξεις κάθε εθνικού κοινωνικού σχηματισμού αντιμετωπίζουν τις εργατικές ενώσεις, απορυθμίζουν την αγορά εργασίας, μειώνουν τους μισθούς, παραδίδουν στην ιδιωτική πρωτοβουλία κλάδους παραγωγής αγαθών ή υπηρεσιών του δημόσιου τομέα, αυξάνουν τα κέρδη. (Η Αργεντινή π.χ. θεωρείται ως μια από τις χώρες που έχουν ιδιωτικοποιήσει την οικονομία τους στο έπακρο). Εάν οι «αγορές» σχηματίσουν την εντύπωση ότι οι συνθήκες που επικρατούν σε μια χώρα δεν διασφαλίζουν το μέσο κέρδος (ή ότι η επικινδυνότητα είναι αυξημένη ή ότι ο κόσμος της εργασίας δεν υπομένει καρτερικά τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις και τις μειώσεις των μισθών…), τιμωρούν την εν λόγω χώρα με μαζική εκροή κεφαλαίων. Πρόκειται επομένως για μια υπερεθνική τυραννία του κεφαλαίου επί της εργασίας, για έναν μηχανισμό πειθάρχησης της εργασίας στις απαιτήσεις της κερδοφορίας.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, η νέο-φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση αφορά κυρίως στην αντίθεση του κόσμου της εργασίας με το κεφάλαιο, και όχι στην αντίθεση πλούσιων χωρών έναντι φτωχών χωρών. Οι κυρίαρχες τάξεις της Αργεντινής π.χ. ουδόλως ζημίωσαν από την ασκηθείσα πολιτική των δέκα τελευταίων ετών. Ούτε αναπτύχθηκε οξεία αντίθεση μεταξύ χρηματιστικού κεφαλαίου και παραγωγικού κεφαλαίου. Όλο το βάρος μεταφέρθηκε στους εργαζόμενους, στους «από κάτω».

Για τους λόγους αυτούς, η νέο-φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση αποτελεί ανώτερη μορφή του διεθνισμού του κεφαλαίου, διότι αποτελεί συνένωση, σε έναν ενιαίο μηχανισμό, των εθνικών, μεμονωμένων κεφαλαίων, μηχανισμό τον οποίο αντιπαραθέτει στις κατακερματισμένες και εγκλωβισμένες στα στενά εθνικά πλαίσια, δυνάμεις της εργασίας.

Τι να κάνουμε; Ό,τι τείνει να αποδιαρθρώσει αυτόν τον παγκόσμιο μηχανισμό επίβλεψης και τιμωρίας, αυτήν την «χρηματιστική υπερεξουσία που επιχειρεί να δώσει ντιρεκτίβες σε όλον τον κόσμο» (υποδιοικητής Μάρκος) και ό,τι τείνει να συνενώσει τις κατακερματισμένες δυνάμεις της εργασίας. Ένας κόκκος άμμου στα γρανάζια της μηχανής, ο φόρος Τόμπιν, έχει σχετικά μικρή -πλην όμως όχι ασήμαντη- οικονομική σημασία, αφού θα χαλαρώσει τον χρηματιστικό έλεγχο επίβλεψης και τιμωρίας των εργαζομένων ανά τον πλανήτη. Ωστόσο, η πολιτική και συμβολική σημασία του είναι πολύ μεγάλη, διότι θα αποτελέσει την πρώτη εχθροπραξία μεταξύ των αντιπάλων της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης και της χρηματιστικής τυραννίας.