Η ιστορία της ανάπτυξης των ώριμων βιομηχανικών οικονομιών έχει δείξει ότι η διατήρηση για μια μακρά περίοδο της ανάπτυξης της πραγματικής οικονομίας, δεν μπορεί να στηριχθεί κατά κύριο λόγο στην κερδοφορία του χρηματικού κεφαλαίου, ούτε μάλιστα μπορεί να στηριχθεί μόνο στην κερδοφορία των επιχειρήσεων. Οι οικονομικές πολιτικές πρέπει να βασίζονται σε ορισμένες στρατηγικού χαρακτήρα πολιτικές επιλογές οι οποίες δεν επιδιώκουν κατά κύριο λόγο, ούτε την εξασφάλιση της κερδοφορίας, ούτε την ανεμπόδιστη μετακίνηση των χρηματικών κεφαλαίων προς τις πλέον κερδοφόρες δραστηριότητες.

Οι επιλογές αυτές είναι κυρίως οι εξής:

Η κατάρρευση της οικονομίας της Αργεντινής είναι το αποτέλεσμα της αλλεπάλληλης και σωρευτικής υιοθέτησης πολιτικών εξασφάλισης της κερδοφορίας και της κυκλοφορίας του χρηματικού κεφαλαίου, που υποστηρίχθηκε σε όλες τις φάσεις της από μέτρα σε βάρος της πραγματικής οικονομίας, των δημόσιων και κρατικών δαπανών, ή της απασχόλησης και των αμοιβών της εργασίας.

Τα αποτελέσματα ήταν θεαματικά. Από το 1990 ως το 1994 το ΑΕΠ αυξανόταν κατά 8% το χρόνο, η κατανάλωση κατά 9% και το ποσοστό των επενδύσεων στην οικονομία από 14% στο 20%, ενώ ο πληθωρισμός μειώθηκε ως το 4,2%. Το κόστος όμως για την οικονομία και την κοινωνία, ήταν σοβαρό. Η σταθερή ισοτιμία προκάλεσε την ανατίμηση του πέσο, η ανεργία αυξήθηκε από 6% σε 17% το 1995, το εργατικό κόστος μειώθηκε κατά 40% από το 1993 ως το 1998, και το εμπορικό πλεόνασμα της προηγούμενης περιόδου μετατράπηκε σε χρόνιο έλλειμμα της τάξης του 3%. Επίσης, στάθηκε αδύνατος ο έλεγχος δημοσίου χρέους, λόγο της εκτεταμένης φοροδιαφυγής.

Στα μέσα της δεκαετίας του 90 φάνηκες ότι η οικονομία έχασε τον δυναμισμό της, διότι εξαντλήθηκαν οι επιχειρήσεις που ήταν δυνατόν να ιδιωτικοποιηθούν, τα χρήματα που εισέρεαν ήταν για αγορά ομολόγων του δημοσίου, και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο συμπλήρωνε με δάνεια τις ανάγκες του ισοζυγίου σε συνάλλαγμα. Αυτή η αμυντική τακτική συνεχίστηκε και μετά την κρίση στο Μεξικό το 1995-96 που είχε σοβαρές επιπτώσεις για τις εξαγωγές της αργεντινής. Μετά όμως την κρίση στη Βραζιλία το 1998, η οικονομία της Αργεντινής δεν μπόρεσε να σταθεροποιήσει τις εξωτερικές της συναλλαγές. Έτσι η πολιτικής του ΔΝΤ από μηχανισμό που αναδιανέμει το εισόδημα και υποβαθμίζει την πραγματική οικονομία, με σκοπό να εξασφαλίσει την κερδοφορία των κεφαλαίων που έρχονται από το εξωτερικό, μετατράπηκε πλέον σε μηχανισμό που απωθεί τα ξένα κεφάλαια, ή τουλάχιστο αυξάνει σημαντικά το ρίσκο των επενδύσεων στην χώρα αυτή.

Μπροστά σε μια τέτοια παρακμή, το ΔΝΤ, αλλά και οι κυβερνήσεις της χώρας, δεν σκέφθηκαν να αλλάξουν πολιτική και να αναθεωρήσουν την πολιτική της ισοτιμίας με το δολάριο. Στο μεταξύ ήταν φανερή η ανατίμηση του πέσο, οι εξαγωγές υποχωρούσαν, οι φτηνές εισαγωγές συναγωνιζόταν την ακριβή εγχώρια παραγωγή, η εγχώρια παραγωγή υποχωρούσε και η ανεργία αυξανόταν. Γινόταν όμως προσπάθειες, σε συνεργασία με το ΔΝΤ, να υπάρξουν προγράμματα επανασταθεροποίησης, που όμως απέτυχαν τόσο το 1999, όσο και τον Δεκέμβριο του 2000. Έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι παρά το προφανές αδιέξοδο της οικονομίας, οι παρεμβάσεις του ΔΝΤ επιτρέπουν σε τέτοιες περιπτώσεις να συνεχιστεί ο δανεισμός προς την υπερχρεωμένη οικονομία, με όρους εξαιρετικά κερδοφόρους για τους δανειστές. Ενώ η χώρα οδηγείται στην χρεοκοπία οι δανειστές συμπεριφέρονται σαν παίχτες του χρηματιστηρίου, που ξέρουν ότι θα επέλθει πτώση, αλλά μέχρι να συμβεί αυτό θα έχουν αντλήσει εκπληκτικά κέρδη.

Κατευθύνσεις μέτρων που επιβάλλονται για την ανόρθωση της οικονομίας και την κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού είναι εκτός από την υποτίμηση, η μείωση του εξωτερικού χρέους, η αύξηση των δημοσίων δαπανών, η υλοποίηση πολιτικών για την προστασία της απασχόλησης και ίσως η επιλεκτική προστασία εγχώριων κλάδων παραγωγής. Το κύριο ερώτημα είναι κατά πόσο η γενικευμένη εξέγερση του πληθυσμού, θα διαμορφώσει ένα πρόγραμμα με συνοχή, συγκροτώντας κοινωνικές συμμαχίες που έχουν διαλυθεί μέσω της μακροπρόθεσμης πολιτικής εξαθλίωσης μεγάλων κατηγοριών του εργαζόμενου πληθυσμού και διάσπασης του κοινωνικού ιστού. Από την υποστήριξη μιας τέτοιας πρότασης από την κοινωνία της Αργεντινής θα εξαρτηθεί και η δυνατότητα να επιβληθεί ως αναγκαία λύση στους διεθνείς οργανισμούς.

Π.Λινάρδος-Ρυλμόν

Κείμενα που χρησιμοποιήθηκαν:

DAVID FELIX, Washington University, Le Courriel d'Information, no 299, 11 janvier 2002

CARLOS GABETTA, Le Monde Diplomatique, janvier 2002

ARNAUD ZACHARIE, Chercheur CADTM, Le Courriel d'Information, no 294, 24 Decembre 2001

CHRISTINE RIFFLART, Lettre de l'OFCE, no 209, 10 octobre 2001

CARLOS GABETTA, Le Monde Diplomatique, octobre 1999