Σε μια εποχή που η «από τα κάτω» συγκρότηση ριζοσπαστικών κινημάτων με μονοθεματική κατεύθυνση δεν αποτελούσε ιδιαίτερα συχνό φαινόμενο, η συσπείρωση που εξαρχής σημειώθηκε γύρω από το νεότευκτο "ATTAC", δηλαδή την «Ένωση για τη Φορολόγηση των Χρηματοπιστωτικών Συναλλαγών «, ήταν μια ευχάριστη έκπληξη. Εάν λάβουμε υπόψη μας ότι την ίδια περίοδο άρχισε να φουντώνει και το « Κίνημα των Αστέγων»(sans abri) μαζί με το κίνημα των «χωρίς χαρτιά» (sans papiers) στη Γαλλία, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι οι ευρωπαϊκές εξελίξεις καταδείκνυαν ότι το μαζικό αριστερό κίνημα είχε αρχίσει να εισέρχεται σε μια νέα φάση που αντανακλούσε τις αγωνίες και τη δίψα του κόσμου της Αριστεράς για συστηματική κι αποτελεσματική δράση σε επιμέρους τομείς με σαφείς και προδιαγεγραμμένους στόχους, που θα διασφάλιζαν στο ορατό μέλλον μικρές αλλά σημαντικές πολιτικές νίκες ως παρακαταθήκη για τη συνέχιση της συνολικής προσπάθειας. Ταυτόχρονα, πολλοί προοδευτικοί πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, είχαν αρχίσει να συνειδητοποιούν ότι η παντελώς αποσπασματική κι ελλειπτική δραστηριότητα μιας πλειάδας ΜΚΟ προσέκρουε πλέον σε ανυπέρβλητες γραφειοκρατικές αγκυλώσεις που βραχυκύκλωναν κάθε αγνή προσπάθεια για σοβαρή πολιτική δουλειά μέσα στην κοινωνία, καθώς απουσίαζε το στοιχείο της έμπνευσης και η απαραίτητη σύνδεση με ευρύτερους ριζοσπαστικούς πολιτικούς στόχους.

Μέσα στον απόηχο ενός τέτοιου κλίματος, άνθρωποι από ποικίλους χώρους συγκροτήσαμε στην Ελλάδα την Ομάδα Πρωτοβουλίας για την ίδρυση της "ATTAC" , όντας πεπεισμένοι ότι η ιλιγγιώδης ταχύτητα με την οποία τα κεφάλαια κινούνται στις διεθνείς χρηματαγορές, αλλάζοντας χέρια μέσα σε λίγα λεπτά, σχετίζεται άμεσα με συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας και την ολόπλευρη επίθεση που υφίστανται τα εργασιακά δικαιώματα. Από την προσωπική μου εμπειρία μπορώ να καταθέσω ότι ο αυθόρμητος τρόπος που συγκροτήθηκε και στελεχώθηκε το Κίνημα Πολιτών "ATTAC - Ελλάδα" δεν ακολουθούσε καμιά «κλασική» γραφειοκρατική διαδικασία. Άνθρωποι με ευαισθησίες και μεράκι, προερχόμενοι από διαφορετικούς χώρους κοινωνικοπολιτικού ακτιβισμού, άρχισαν να συναντιούνται και να συζητούν γόνιμα κι εποικοδομητικά για το πώς θα μπορούσε να σχηματοποιηθεί μια δέσμη από στόχους και για το πώς θα μπορούσαν οι στόχοι αυτοί να υλοποιηθούν με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο, με δεδομένα τα πενιχρά μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας.

Πολλές φορές αναρωτήθηκα ποιο είναι άραγε το κίνητρο που ώθησε ανθρώπους με ανεξάρτητο πνεύμα να αποφασίσουν να διαθέτουν σε τακτά διαστήματα ένα πολύτιμο κομμάτι από τον ελάχιστο χρόνο τους, καθώς αρκετοί είμαστε ήδη αναμεμειγμένοι σε αρκετές προσπάθειες ακτιβιστικού τύπου που περιορίζουν ασφυκτικά το χρόνο μας. Προφανώς αυτό το κίνητρο δεν είναι άλλο από την κοινή μας αγωνία να ξεκινήσουμε επιτέλους, με αργό αλλά σταθερό ρυθμό, να αλλάζουμε κάποια πράγματα προς τη σωστή κατεύθυνση, εισάγοντας φρέσκες ιδέες και θέτοντας ρεαλιστικούς στόχους. Είναι αυτή η αίσθηση ότι από κάπου πρέπει να ξεκινήσουμε, ακόμη κι αν είναι διαφορετικοί οι τελικοί προορισμοί και οι επιθυμίες καθενός μας. Είναι επειδή δεν αντέχουμε γύρω μας αυτή την αίσθηση της ακινησίας των πραγμάτων, που με τη σειρά της διευκολύνει τη διαιώνιση της κοινωνικής αδικίας και τη μετατροπή της σε πάγια κατάσταση. Είναι ίσως επειδή ο καπιταλισμός, έχοντας αποθρασυνθεί από τους παρόντες διεθνείς ταξικούς συσχετισμούς, έχει πλέον αποκτήσει ένα τόσο αποκρουστικό πρόσωπο που νιώθουμε έντονη την ανάγκη να του καταφέρουμε έστω μικρά καίρια πλήγματα σε «ζητήματα αιχμής» που αποτελούν τον πολιορκητικό του κριό (π.χ. νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση), ελπίζοντας τουλάχιστον, μέσα στον αθεράπευτο ρομαντισμό μας, να του στραπατσάρουμε κάπως το πολιτικό του γόητρο. Τα όσα συνέβησαν στην Ευρώπη, με την γοργή άνθηση του κινήματος "ATTAC" αποτέλεσαν για μιας πηγή έμπνευσης, χωρίς αυτό να μας εμποδίζει να παρουσιάσουμε ένα δικό μας φιλοσοφικό στίγμα που να απορρέει από τις συνθήκες της ελληνικής πραγματικότητας.

Εάν θελήσουμε να κάνουμε μια πολιτική αξιολόγηση για την ενδεχόμενη συνεισφορά του "ATTAC" στους επερχόμενους κοινωνικούς αγώνες, θα είναι εύκολο να διαπιστώσουμε ότι η γοητεία ενός τέτοιου κινήματος συνίσταται ακριβώς στο ότι θέτει επί τάπητος ( και με πείσμα) συγκεκριμένους στόχους που μπορούν - υπό προϋποθέσεις - να ενεργοποιήσουν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Ταυτόχρονα όμως, οι στόχοι αυτοί αποτελούν συνήθως, ο καθένας τους χωριστά, ένα αναπόσπαστο τμήμα κάποιου μεγάλου οράματος για μια άλλη κοινωνία. Εμείς δεν έχουμε την αφέλεια να φιλοδοξούμε να επιλύσουμε, ως δήθεν φωστήρες, το αιώνιο δίλημμα «μεταρρύθμιση ή επανάσταση» που ταλανίζει την Αριστερά, και, κατά συνέπεια, μας αφήνουν κι αδιάφορους τα πικρόχολα και κακεντρεχή σχόλια του «Ριζοσπάστη» σε βάρος του "ATTAC" . Κινήματα όπως το "ATTAC"πρέπει να είναι χώροι δημιουργικής σύνθεσης και -γιατί όχι;- μελλοντικής υπέρβασης αυτής της αντιπαράθεσης, διότι βάζουν τα θεμέλια για μια πιθανή όσμωση προς ριζοσπαστική κατεύθυνση ή έστω για μια κοινά αποδεκτή μεσοπρόθεσμη πορεία, τουλάχιστον μέχρις ενός σημείου.

Βεβαίως, μοιραία, μετά την ανακοίνωση σύστασης Ομάδας Πρωτοβουλίας του "ATTAC" , προέκυψε το ερώτημα εάν το "ATTAC", με όρους κλασικής πολιτικής ορολογίας, είναι ένα ρεφορμιστικό ή ένα ριζοσπαστικό κίνημα. Είναι αλήθεια ότι η διεθνής εικόνα του "ATTAC" αυτή τη στιγμή παρέχει ενδείξεις και για τα δύο ταυτόχρονα, και ίσως τελικά αυτό απεικονίζει και την πραγματικότητα. Από τη συμμετοχή στο "ATTAC" δεν μπορεί να αποκλειστεί ούτε η μία ούτε η άλλη σχολή σκέψης. Πιστεύω ότι καλύπτονται θαυμάσια οι θεμιτές πολιτικές επιδιώξεις και των δύο πλευρών, ιδίως εφόσον λειτουργούν σε καλοπροαίρετη βάση (και μακριά τόσο από «μινιμαλισμούς» όσο και από «μαξιμαλισμούς»).

Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι καινοτόμες μεταρρυθμίσεις ενταγμένες σ ένα πλαίσιο γενικότερης πολιτικής στόχευσης και πλαγιοκοπικής σύγκρουσης με το οικονομικοκοινωνικό status quo θα είναι ωφέλιμες, αφού αναπόφευκτα θα έχουν ως αποτέλεσμα να αλλάξει το τοπίο ριζικά. Τη στιγμή που την τελευταία εικοσαετία έχουν διογκωθεί οι διεθνείς κερδοσκοπικές κινήσεις κεφαλαίου, και ανέρχονται, κατ έτος, σε ύψος 1,5τρις.δολαρίων, ποιος άραγε μπορεί να αρνηθεί ότι αποτελεί ριζοσπαστική μεταρρύθμιση πρώτου μεγέθους η φορολόγηση αυτών των συναλλαγών κατά 0,1%, γεγονός που θα εξασφάλιζε σε παγκόσμιο επίπεδο έσοδα 170 - 300 δις.δολαρίων το χρόνο ; Η Έκθεση του Προγράμματος του ΟΗΕ για την Ανάπτυξη (έτος 200) εκτιμά ότι αρκούν 80δις.δολάρια για την κάλυψη του συνόλου των βοιωτικών αναγκών για τους πληθυσμούς των υπό ανάπτυξη χωρών (τροφή, πόσιμο νερό, υποδομές υγιεινή, εκπαίδευση). Και όμως, τραπεζίτες και κυβερνήσεις σε ΗΠΑ κι Ευρώπη, καθώς και το ΔΝΤ και ο ΠΟΕ ούτε καν δέχονται να συζητήσουν ένα τέτοιο μέτρο που θα μπορούσε άμεσα να σημάνει τη σωτηρία για 19.000 παιδιά που πεθαίνουν καθημερινά από την πείνα και τις αρρώστιες. Οι διεθνείς μηχανισμοί του Συστήματος αρνούνται ακόμη κι έναν στοιχειώδη εξορθολογισμό, διότι δεν θέλουν να τεθεί σε αμφισβήτηση η νεοφιλελεύθερη πολιτική της Ασύδοτης Αγοράς.

Ιδού λοιπόν ένας σκληρός κι επικίνδυνος κοινός αντίπαλος και για τις δύο σχολές σκέψης : ο Νεοφιλελευθερισμός είτε υπό την δεξιά είτε υπό την «κεντροαριστερή» εκδοχή του. Τίποτε δεν πρέπει να εμποδίζει να συνυπάρχουν πολιτικά άνθρωποι που απλώς επιθυμούνε να τεθεί ένας φραγμός στη σημερινή αλόγιστη κερδοσκοπία και τίποτε περισσότερο, με άλλους ανθρώπους, όπως ο υπογράφων, που θεωρούν ότι η υιοθέτηση του φόρου Tobin θα είναι ένας σημαντικός σταθμός σε μια μεγάλη διαδρομή, καθώς και μία σημαντική νίκη που θα αποδείξει περίτρανα ότι ο καπιταλισμός δεν είναι αήττητος και ότι δεν υπάρχει «Τέλος της Ιστορίας», ενώ παράλληλα θα υποβοηθηθεί αντικειμενικά το όραμα ενός μελλοντικού εργατικού-λαϊκού ελέγχου των παραγωγικών δυνάμεων της κοινωνίας, δηλαδή, κοντολογίς, το όραμα μιας εποχής που οι άνθρωποι θα είναι πάνω από τα κέρδη.

Αυτές οι επιμέρους ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις που προωθεί το "ATTAC" (π.χ. διαγραφή του χρέους των φτωχών χωρών, επιβολή φόρου Tobin, θέσπιση δικαιότερου φορολογικού συστήματος για αναδιανομή του πλούτου, κατάργηση των φορολογικών παραδείσων, ακύρωση των ιδιωτικοποιήσεων κλπ), εάν γίνουν πραγματικότητα, πράγμα αρκετά δύσκολο, θα έχουν συμβάλλει αναμφίβολα στο να αλλάξει άρδην το τοπίο, ώστε να μπορέσουμε -όσοι επιθυμούμε- να παλέψουμε με καλύτερες πλέον προϋποθέσεις και να προχωρήσουμε σε περαιτέρω διεκδικήσεις. Αυτές οι μικρές νίκες θα έχουν ήδη φτιάξει το προζύμι για μια διαφορετική κοινωνία δομημένη στις πάντοτε επίκαιρες και αναλλοίωτες αξίες του Σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο. Αυτή την πολυπόθητη κοινωνία ελπίζουμε να μπορέσουμε σιγά-σιγά να αρχίσουμε να τη χτίζουμε δραστηριοποιούμενοι -μεταξύ άλλων- και σε κινήματα πολιτών όπως το "ATTAC". Άλλωστε, για να είναι εφικτός ένας άλλος κόσμος, θα πρέπει πρωτίστως να καταστεί εφικτή κι ευδιάκριτη η πορεία που θα μας οδηγήσει σταδιακά και σταθερά προς αυτόν.

Ο Νάσος Θεοδωρίδης είναι ιδρυτικό μέλος του Κινήματος Πολιτών "ATTAC -Ελλάδα". Το κείμενο αυτό αποτελεί διασκευή σχετικής προφορικής εισήγησης στο πλαίσιο της Ιδρυτικής Συνέλευσης του "ATTAC" στις 21/11/01, στην .ΑΣΟΕΕ.